Νύχτα έρχεται η Μπεφάνα, δεν χωράει αμφιβολία, και μαζί με τους Τρεις Μάγους, έρχεται για να διώξει με μια σκουπιά την περίοδο των Χριστουγέννων. Από πού, όμως, προέρχεται η παράδοση της Μπεφάνα; Αυτή η χαρακτηριστική λαϊκή μορφή της Ιταλίας ίσως έχει τις ρίζες της σε αρχαίες παγανιστικές παραδόσεις, τις οποίες στη συνέχεια κληρονόμησαν οι Ρωμαίοι.
ΣΤΟ ΣΚΟΥΠΟΞΥΛΟ ΚΑΒΑΛΑ. Τις δώδεκα νύχτες που ακολουθούν το χειμερινό ηλιοστάσιο, μια περίοδος αφιερωμένη σε εορτασμούς για την αναγέννηση της φύσης, οι άνθρωποι πίστευαν ότι μυστήριες γυναικείες φιγούρες πετούσαν πάνω από τα χωράφια, για να ευλογήσουν τις μελλοντικές σοδειές. Οι γυναίκες αυτές ανήκαν στο επιτελείο της ρωμαϊκής θεότητας Diana, αντίστοιχης με την Άρτεμη των αρχαίων Ελλήνων, θεάς του κυνηγιού και της βλάστησης. Από εδώ πρέπει να προήλθε ο μύθος της γριούλας που πετάει στο σκουπόξυλο καβάλα.
Η μορφή της ρακένδυτης γριούλας μπορεί να αντιπροσωπεύει τον χρόνο που πέρασε, τον παλιό, τον τελειωμένο. Σύμφωνα με άλλους, μπορεί να αντιστοιχεί στη φτωχική και σκληρή χειμωνιάτικη φύση. Τέτοια είναι και η Πέρχτα ή Μπέρχτα, μια αναμαλλιασμένη και ρακένδυτη γριά με τεράστια πόδια, που την υποδέχονται σε μερικές περιοχές της Αυστρίας και της Γερμανίας – και, μάλιστα, ακριβώς τις δώδεκα ημέρες μετά τα Χριστούγεννα.
Διαδεδομένη είναι η συνήθεια να καίνε ρακένδυτα ανθρώπινα ομοιώματα για την Πρωτοχρονιά σε πολλές πόλεις της Ιταλίας και της Ευρώπης, ενώ ακόμα και η σκούπα αποτελεί σύμβολο κάθαρσης, καθαρισμού, αναγέννησης. Το γεγονός ότι η Μπεφάνα, με την πάροδο του χρόνου, απέκτησε τη μορφή στρίγγλας μπορεί να οφείλεται είτε στη ανάμιξη αυτού του εθίμου με το Χάλογουιν είτε στην καταδίκη από τον Χριστιανισμό κάθε παγανιστικού συμβολισμού, με την κατηγορία σατανικής επήρειας.
Η λέξη Μπεφάνα μπορεί να προέρχεται, σύμφωνα με κάποιες θεωρίες, από την ελληνική λέξη Επιφάνεια. Η συνήθειά της να προσφέρει δώρα ή κάρβουνα στα μικρά παιδιά συνδέεται με τους χαρακτήρες του Άη Βασίλη ή του Άη Νικόλα ή, για κάποιους άλλους, με τη ρωμαϊκή θεότητα Strenia, σύμβολο του νέου έτους, που εορταζόταν με παραδοσιακές ανταλλαγές δώρων κατά τα Σατουρνάλια.
ΓΕΝΝΑΙΟΔΩΡΗ ΓΡΙΟΥΛΑ. Οι εορτασμοί για τη Μπεφάνα αποτελούσαν ευκαιρία για τις πιο φτωχές οικογένειες να εξοικονομήσουν, με τη μορφή δώρων, πράγματα που τους έλειπαν. Παραδοσιακά, πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, για να προσφέρουν τις ευχές τους, και σε αντάλλαγμα έπαιρναν τρόφιμα και μικροδωράκια. Μια σύγχρονη απόπειρα εκχριστιανισμού της γιορτής της Μπεφάνα είναι ο συσχετισμός της με τη γιορτή των Τριών Μάγων. Σύμφωνα με μια παράδοση, οι ιεροί άνδρες της βιβλικής αφήγησης συναντήθηκαν με τη γριούλα και προσπάθησαν, μάταια, να την πείσουν να τους ακολουθήσει και όλοι μαζί να επισκεφτούν το Θείο Βρέφος.
Η γριά, αφού στην αρχή αρνήθηκε, λέγεται ότι στη συνέχεια μετάνιωσε και από τότε πηγαίνει από σπίτι σε σπίτι και προσφέρει δώρα στα άλλα παιδιά, ελπίζοντας να εξιλεωθεί στον μικρό Ιησού.
A Mom's Arts 